خبرهای علمی
نمونه پروژه های کاربردی
  • كاهش خطرپذيري سيلاب از طريق ايجاد و اجراي سامانه پيش بيني عددي وضع هوا با هدف هشدار سيل  در حوضه های آبریز استان خوزستان
  • مطالعه و امکان سنجی استفاده از فناوری بارورسازی ابرها برای استحصال آب در حوضه های آبریز ایران
  • پیش بینی عددی بارش و دما برای ایستگاه های هواشناسی استان البرز
Search
دوشنبه ۱ آبان ۱۳۹۶ English

در این بخش تعدادی از پرکاربردترین واژگان هواشناسی به همراه برابرنهاد فارسی آنها آورده شده است. هدف از تهیه و ارائه این فهرست علاوه بر آشناتر شدن کاربران با واژگان تخصصی هواشناسی، ترویج فرهنگ استفاده از آنها به ویژه از طرف دانشجویان و کاربران تخصصی هواشناسی است. همان گونه که امروزه به راحتی از واژگانی چون هواپیما، فرودگاه، دانشگاه، دماسنج و فشارسنج استفاده می کنیم، امید است در آینده نیز این روند ادامه پیدا کند و شاهد کاربرد هر چه بیشتر واژه های فارسی به جای برابرنهاد انگلیسی آنها باشیم. توسعه روزافزون دانش وظیفه همه ما را در به کارگیری و ترویج این واژگان دوچندان می کند.

شایان گفتن است بخش فیزیک و هواشناسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی از قدیمی ترین و کوشاترین بخش های فرهنگستان به شمار می رود و استادان این رشته با صرف زمان های زیاد به پژوهش و گزینش این واژه ها پرداخته اند. اگرچه در گزینش هر واژه بیشترین وسواس و دقت به کار رفته است اما تنها دانش پژوهان و کاربران هستند که میتوانند نتیجه این زحمات را به بار بنشانند. جای بسی خوش وقتی است که در گفتار و نوشتار روزانه خود دیگر از واژگانی همچون «طیاره» و «ترمومتر» استفاده نمی کنیم و به جای آن «هواپیما» و «دماسنج» را به کار می بریم. کاربران محترم می توانند برای آگاهی دقیق تر و آشنایی بیشتر با برابرنهادهای واژگانی که در این فهرست کوتاه نیامده است، به تارنمای فرهنگستان زبان و ادب فارسی یا کتاب های «فرهنگ واژه های مصوب فرهنگستان» مراجعه کنند.

A
درآشامی، جذبabsorption
برافزایشaccretion
بارش تجمعی، بارش انباشتیaccumulative precipitation
درستی، صحت، دقتaccuracy
بی درروadiabatic
فرارفتadvection
هوانوردیaeronautics
هوامیز، هواویزaerosol
آزمینگردageostrophic
انبوهشaggregation
هواair
توده هوا (ها)air-mass (es)
بسته هوا (ها)air-parcel (s)
آلودگی هواair pollution
هسته های ایتکنAitken nuclei
سپیداییalbedo
ارتفاع سنجaltimeter
ارتفاع، فرازاaltitude
ابر فرازکومه ایaltocumulus cloud
ابر فرازپوشنیaltostratus cloud
باد دشتکوه، باد فراشیبanabatic wind
تحلیلanalysis
بادسنجanemometer
واچرخندanticyclone
واچرخندیanticyclonic
ابر سندانیanvil cloud
اقلیم خشکarid climate
خشکی، کم آبیaridity
فرازیدن، صعودascend
فرازشascent
جوatmosphere
لایه مرزی جوatmospheric boundary layer
شفق قطبیaurora
اعتدال پاییزیautumnal equinox
بهمنavalanche
B
داده های زمينهbackground data
پسگردیbacking
کژفشارbaroclinic
کژفشاریbaroclinicity
فشارسنجbarometer
فشاروردbarotropic
گرايست، اُريبیbias
لایه مرزیboundary layer
نسیمbreeze
شناوریbuoyancy
C
درجه سلسیوسCelsius degree
آشوبchaos
آشوبناكchaotic
گردشcirculation
اقلیم، آب و هواclimate
اقلیم شناسی، آب و هواشناسیclimatology
بارورسازی ابرcloud seeding
ابرناکیcloudiness
ابرناک، ابریcloudy
برافزایش، انعقادcoagulation
همامیزیcoalescence
ابر سردcold cloud
جبهه سردcold front
میعانcondensation
تراز میعانcondensation level
هسته میعانcondensation nucleus
پربندcontour
همرفتconvection
همگراییconvergence
سرمایشcooling
بلورcrystal
ابر کومه ای باراcumulonimbus cloud
ابر کومه ایcumulus cloud
چرخندزاییcyclogenesis
چرخندزداییcyclolysis
چرخندcyclone
چرخندیcyclonic
باد چرخگردcyclostrophic wind
D
داده گواریdata assimilation
چگالیdensity
نهشتdeposition
وافشاریdepression
فرود، نزولdescend
پيش بينی قطعی (يقينی) deterministic forecast
شبنمdew
نقطه شبنمdew point
بادرروdiabatic
معادله فرایابیdiagnostic equation
تحلیل ابعادیdimensional analysis
روزانهdiurnal
واگراییdivergence
سوی جریان، جریانسوdownstream
ریزباران، نرمه بارانdrizzle
قطرهdrop
قطرک، ریز قطرهdroplet
خشکسالی، بی بارشیdrought
فرایند بی دررو خشکdry-adiabatic process
گرد و خاک، گرد و غبارdust
تنوره دیوdust devil
توفان گرد و خاک، توفان خاکdust storm
E
پیچکeddy
سامانه پیش بینی همادیensemble forecasting system
عضو سامانه همادیensemble member
ترازمندی، تعادلequilibrium
دمای هم ارزequivalent temperature
تبخیرevaporation
تبخیرسنجevaporimeter
انبساطexpansion
رخداد فرین، رخداد حدیextreme event
مقدار فرین، مقدار حدیextreme value
چشم توفانeye of the storm
F
ویژگی، سيما (ویژگی جوی، سیمای جوی)feature (atmospheric feature)
پالایهfilter
پالاییدهfiltered
پالایشfiltering
حدس اوليهfirst guess
شارشflow
شارهfluid
شارflux
مهfog
مه رقیق، تُنُک مهfogbow
تعدیل مه، مه زداییfog modification
پیش بینیforecast
پیش بینforecaster
همرفت آزادfree convection
تراز یخبندانfreezing level
مالش، اصطکاکfriction
جبههfront
جبهه زاییfrontogenesis
برفک، هَسَرfrost 1
یخبندانfrost 2
G
گردش کلیgeneral circulation
هواشناسی عمومیgeneral meteorology
زمینگردgeostrophic
ارتفاع ژئوپتانسیلیgeopotential height
یخچالglacier
مدل تمام كره ای، مدل جهانی global model
شيو، گرادیانgradient
گویچه برفgraupel (snow pellets)
گرانشgravitation
گرانی، شتاب گرانیgravity
اثر گلخانه ایgreenhouse effect
شبکهgrid
گام شبكهgrid length
نقطه شبكه grid point
تفکیک شبکهgrid resolution
H
تگرگhail
تگرگ زداییhail suppression
دانه تگرگhailstone
غبارمهhaze
آب گریزhydrophobic
نم سنج، رطوبت سنجhygrometer
نمگیر، آب دوستhygroscopic
I
یخزنی (یخزنی هواپیما)icing (aircraft icing)
شرايط آغازينinitial condition
آغازگریinitialization
دروندادinput
ناپایداریinstability
درونیابیinterpolation
وارونگی (دمایی)inversion
همدرگاشت، هم آنتروپیisentropic
همفشارisobar
هم چگالیisopycnic
تكراری (روشی برای حل عددی یک معادله)iterative
K
باد کوهدشت، باد فروشیبkatabatic wind
L
آهنگ کاهشlaps rate
گرمای نهانlatent heat
ترازlevel
تابع درستنماییlikelihood function
آذرخش، برقlightning
مدل منطقه محدودlimited area model
پیش بینی بلند مدتlong-range forecast
M
دریاییmarine
ابر دریاییmaritime cloud
بیشینهmaximum
میانگین خطای مطلقmean absolute error (MAE)
فشار تراز میانگین دریاmean sea level pressure
پیش بینی میان مدتmedium-range forecast
میان سپهرmesosphere
خردهواشناسی، هواشناسی خرد مقیاسmicrometeorology
خردمقیاسmicroscale
کمینهminimum
مه رقیق، تُنُک مهmist (mistbow)
لایه آمیختهmixed layer
پيكربندی مدلmodel configuration
نم، رطوبتmoisture
تکانهmomentum
N
ابر باراپوشنیnimbostratus cloud
شبانهnocturnal
نوفهnoise
ناواگراییnon-divergence
تراز ناواگراnon-divergent level
حال بینیnowcasting
هسته بندیnucleation
هستهnucleus
عددیnumerical
پیش بینی عددی وضع هواNumerical Weather Prediction (NWP)
O
تحليل عينیobjective analysis
دیدبانیobservation
دیدبانobserver
جبهه بندآمدهoccluded front
بندآییocclusion
درونیابی بهینهoptimum interpolation
ابر کوهساریorographic cloud
بروندادoutput
تمام ابریovercast
P
اقیانوس آرامPacific ocean
دیرینه اقلیم شناسیpaleoclimatology
فراسنجparameter
فراسنج سازیparameterization
فشار جزییpartial pressure
گرته، گرده، الگوpattern
حضیض خورشیدی، فیرون خورشیدیperihelion
یخبندان ماندگارpermafrost
پريشيدگیperturbation
لایه مرزی سیاره ایPlanetary Boundary Layer (PBL)
دوره پُربارشpluvial period
قطبیpolar
پس پردازشpost processing
پتانسیلpotential
دمای پتانسیلیpotential temperature
تاوایی پتانسیلیpotential vorticity
فشارpressure
آب بارش شوprecipitable water
تابع چگالی احتمال probability density function (PDF)
فرایندprocess
بارشprecipitation
اهنگ بارندگیprecipitation rate
پیش بینیprediction
فرایاب، پیش یابpredictor
پیش بینی احتمالاتیprobabilistic forecast
نيمرخ، نمايهprofile
معادله پیش یابیprognostic equation
موج پیشروprogressive wave
انتشارpropagation
بی دررو وار، بی دررو نماpseudo-adiabat
Q
تقریب زمینگردquasi-geostrophic
R
رادارradar
تاباییradiance
تابشradiation
مه تابشیradiation fog
تابش سنجradiometer
رادیوگمانهradiosonde
بارش سنجrain gauge (rain gage)
رنگین کمانrainbow
قطره بارانraindrop
بارندگیrainfall
آهنگ بارندگیrainfall rate
كاتوره ایrandom
بافت نگاشت رتبه ایrank histogram
رادیوگمانه بادrawinsonde
بازتابreflection
بازتابیدگی، بازتاباییreflectivity
حالت (رژيم)regime
تاوایی نسبیrelative vorticity
روش واهلشrelaxation method
تفکیک (تفكيك شبكه)resolution (grid resolution)
مدل منطقه ایregional model
فرایند برگشت پذیرreversible process
پُشتهridge
یخزدهrime
امواج راسبیRossby waves
چارچوب مرجع چرخانrotation system of coordinates
S
توفان شنsandstorm
هواشناسی ماهواره ایsatellite meteorology
اشباع، سیریsaturation
آهنگ کاهش (دما) بی دررو اشباعsaturation adiabatic lapse rate
پراکندگی، پراکنشscattering
طرحوارهscheme
پیش بینی کوتاه مدتshort-range forecast
رگبارshower
برفابهsleet
غبار دودمهsmaze
مِه دودsmog
دودsmoke
هموارسازیsmoothing
برفsnow
بلورهای برفsnow crystals
پرک برف، پره برفsnow flake
گویچه برفsnow pellets (graupel)
دمای خاکsoil temperature
پایای خورشیدی، ثابت خورشیدیsolar constant
سیملولهsolenoid
حل شدهsolute
حلال، حل کنندهsolvent
سونارsonar
گمانه زنیsondage (sounding)
دودهsoot
گمانه زنیsounding (sondage)
گرمای ویژهspecific heat
رطوبت ویژهspecific humidity
حجم ویژهspecific volume
پراكنشspread
خط تُندوزهsquall line
پایداریstability
پایدارstable
حالت (وضعيت)state
پایداری ایستاstatic stability
ماناstationary
پایاsteady
بخار آبsteam
توفانstorm
چینه بندیstratification
ابر پوشن کومه ایstratocumulus cloud
پوشن ایستstratopause
پوشن سپهرstratosphere
ابر پوشنیstratus cloud
تحليل ذهنیsubjective analysis
تصعیدsublimation
فرونشینیsubsidence
پرفشار جنب حاره ای، پرفشار بَر حاره ایsubtropical high
انقلاب تابستانیsummer solstice
لک خورشیدsunspot
آب ابَرسردsupercooled water
ابَر سیری، فوق اشباعی، ابَر اشباعیsupersaturation
لایه سطحیsurface layer
همدید، همدیدیsynoptic
تحلیل همدیدsynoptic analysis
هواشناسی همدیدیsynoptic meteorology
سامانهsystem
T
دماtemperature
گرایشtendency
تابش زمین، تابش زمینیterrestrial radiation
همرفت گرماییthermal convection
پرفشار گرماییthermal high
کم فشار گرماییthermal low
باد گرماییthermal wind
نمودار ترمودینامیکیthermodynamic diagram
دماسنجthermometer
ضخامتthickness
تندر، رعدthunder
توفان تندریthunderstorm
کشندtide
دیوباد (، پیچند)tornado
باد بسامان، باد تجارتیtrade wind
داده های (دوره) آموزشیtraining data (period)
دوره آموزشtraining period
چرخند حاره ایtropical cyclone
وردایستtropopause
وردسپهرtroposphere
ناوهtrough
خطای سرزنیtruncation error
تلاطمturbulence
تیفونtyphoon
U
تابش فرابنفشultraviolet radiation
عدم قطعيتuncertainty
ناپایدارunstable
نقشه تراز بالاupper-level chart
مه فراشیبی، فراشیب مهupslope fog
رو به جریان، پاد جریانسوupstream
رو به باد، پادبادسوupwind
اقلیم شهری، آب و هوای شهریurban climate
V
باد درهvalley wind
فشار بخارvapor pressure, vapour pressure
پیشگردیveering
راستی آزماییverification
قائمvertical
میلابیvirga
دمای مجازیvirtual temperature
وشكسانیviscosity
تاوهvortex
تاواییvorticity
W
ابر گرمwarm cloud
جبهه گرمwarm front
قطاع گرمwarm sector
گرمایشwarming
محتوای آبwater content
ارزش آبی برف، آب برابر برفwater equivalent of snow
وضع هواweather
نقشه وضع هوا، نقشه هواشناسیweather map
تعدیل وضع هواweather modification
دمای ترwet-bulb temperature
گردبادwhirlwind
بادwind
بادنگارwind recorder
گلبادwind rose
برش بادwind shear
کشش بادwind stress
سمت رو به بادwindward side
انقلاب زمستانی winter solstice
سازمان جهانی هواشناسی WMO (World Meteorological Organization)
Z
سرسو، سمت الرأسzenith
باد زناریzonal wind